Metody FIFO, LIFO, FEFO, LOFO i HIFO — jak je stosować? Wyjaśnienie pojęć i przykłady

Wycena towarów i rozchodu zapasów to kluczowe aspekty w kontekście optymalizacji zysków i strat oraz funkcjonowania całego przedsiębiorstwa. Zarówno zakup materiałów, jak i koszty produktów podlegają ciągłym  zmianom rynkowym, dlatego też każda firma powinna dokładnie analizować rozchód zapasów w magazynie, zwłaszcza jeśli są to produkty o krótkim terminie przydatności do spożycia lub też znacznie różnią się swoją wartością. Do tego służą pomocne metody FIFO, LIFO, FEFO, LOFO i HIFO, z których każda ukierunkowana jest na konkretne cele firmy, którymi są m.in.: ograniczenie strat, zoptymalizowanie procesu produkcji lub przyspieszenie realizacji zleceń. Na czym polega każda z tych metod?

FIFO — metoda kolejki

FIFO — z ang. First In, first Out w dosłownym tłumaczeniu na polski oznacza: pierwsze weszło, pierwsze wyszło — znana jest także jako metoda kolejki bądź tez metoda ceny najwcześniejszej. Odnosi się do zarządzania aktywami i wycenami w myśl, że te towary, które zostały wyprodukowane lub zakupione jako pierwsze, powinny także zostać jako pierwsze sprzedane czy zużyte. W kontekście podatkowym FIFO zakłada, że aktywa o najstarszych kosztach powinny zostać ujęte w koszcie sprzedaży towarów w rachunku zysków i strat, zatem rozchód należy zaksięgować, poczynając od towaru, który wjechał do magazynu najwcześniej. Metoda FIFO jest prosta, logiczna i uporządkowana, dlatego jest najczęściej wykorzystywana przez firmy z różnych branż. Dzięki metodzie First In First Out towar, który został dostarczony do magazynu jako pierwszy, ma priorytetowe wydanie, dzięki czemu dana partia nie będzie zalegała w magazynie. To z kolei eliminuje straty finansowe oraz pozwala dość precyzyjnie ustalić aktualną wartości rynkową towarów. Najprostszym przykładem metody FIFO jest pieczywo sprzedawane w hipermarketach. Klienci biorą pieczywo, które wyszło z pieca jako pierwsze, a kiedy towaru ubywa, pracownik dosypuje na półki kolejno wypieczone produkty. 

LIFO — metoda najpóźniejszej dostawy

LIFO — z ang. Last In, First Out w dosłownym tłumaczeniu oznacza: ostatnie weszło, pierwsze wyszło — to metoda, która zakłada, że ostatni towar, który dotarł na magazyn, opuszcza go jako pierwszy, dlatego też nazywana jest także metodą najpóźniejszej dostawy. Ta metoda wykorzystywana do wyceny i rozchodu aktywów stosowana jest w przypadku bardzo dużej ilości towarów lub gdy ich termin przydatności jest bardzo długi bądź też nie ma żadnego znaczenia oraz w przypadku towarów wielkogabarytowych. LIFO stosuje się też w przypadku, gdy inflacja jest na wysokim poziomie, a zatem gdy wzrost cen surowców oraz koszty wyprodukowania produktów stale rosną, dlatego warto wykorzystywać je jako pierwsze, a następnie po obniżce inflacji sprzedać te towary, które zostały zakupione w niższej cenie, przez co firma nie poniesie dużych strat. Bardzo często metodę Last In, First Out stosują salony samochodowe, które mogą skorzystać z niższych podatków, gdy ceny rosną i wyższych obrotów pieniężnych.

FEFO — metoda najkrótszego terminu przydatności

FEFO — z ang. First Expired, First Out, czyli w dosłownym tłumaczeniu: pierwsze straciło wartość, pierwsze wyszło — to metoda rozchodów, która zakłada, że produkty o najkrótszym terminie przydatności opuszczają magazyn jako pierwsze. Stosuje się ją najczęściej w branży spożywczej czy farmaceutycznej. Pozwala ona zachować przedsiębiorcy najwyższą jakość produktów i jednocześnie znacznie obniżyć straty, które mogłyby wynikać z konieczności pozbycia się przeterminowanych towarów. Metoda FEFO pozwala dokładnie kontrolować termin przydatności wszystkich towarów, co znacznie obniża koszty ich ciągłego monitorowania. Dodatkowo metoda First Expired, First Out pozytywnie wpływa na wizerunek firmy. A zatem właściciel sklepu spożywczego, dokładnie znając termin przydatności np. swoich jogurtów, umieszcza na samym na przedzie półki te o najkrótszym terminie przydatności, po które w pierwszej kolejności sięgnął klienci.

LOFO — metoda najtańszego produktu

LOFO — z ang. Lowest In, First Out, czyli w dosłownym tłumaczeniu: najniższy wchodzi, pierwszy wychodzi — to metoda, które polega na tym, że te produkty, które zostały zakupione najtaniej (lowest in) opuszczają magazyn jako pierwsze lub zostają zużyte (first out) przed tymi, które zostały zakupione drożej. Wówczas w magazynie pozostają jedyne towary o najwyższej wartości, a w konwekcji metoda LOFO ukazuje nieco podwyższoną wartość zapasów.

HIFO — metoda najdroższego produktu

HIFO — z ang. Highest In, First Out oznacza w dosłownym tłumaczeniu: najdrożej kupione, pierwsze sprzedane — to metoda wyceny towarów, która nadaje priorytet towarom, które zostały wytworzone lub zakupione najdrożej przed tymi, które mają niższą wartość. To właśnie najdroższe towary jako pierwsze opuszczają magazyn i w danym momencie przedstawiają najwyższą wartość rynkową. Czasem także model ten pokrywa się z metodą LIFO, ponieważ z reguły najnowszy towar ma wyższą cenę niż starsze produkty. Metodę HIFO najczęściej stosują firmy sprzedające dobra luksusowe oraz towarzystwa funduszy inwestycyjnych.

Wybór odpowiedniej metody: Czynniki wpływające na decyzję

• Rodzaj towarów: Rodzaj produktów, z którymi mamy do czynienia, może mieć znaczący wpływ na wybór metody zarządzania zapasami. Na przykład, jeśli mamy do czynienia z produktami o ograniczonym okresie przydatności do spożycia, takimi jak żywność, metoda FEFO może być bardziej odpowiednia do zapewnienia, że starsze produkty są używane jako pierwsze.
• Charakterystyka popytu: Analiza popytu na produkty może pomóc w określeniu, która metoda będzie bardziej odpowiednia. Jeśli popyt na dany produkt jest stabilny i przewidywalny, metoda FIFO może być bardziej korzystna, zapewniając, że starsze towary są sprzedawane jako pierwsze. W przypadku dynamicznego i zmiennego popytu, LIFO może być bardziej odpowiednie, aby zmniejszyć ryzyko przestarzałości zapasów.
• Koszty składowania: Ceny składowania i obsługi zapasów mogą mieć wpływ na wybór odpowiedniej metody. Na przykład, jeśli koszty składowania są wysokie, a produkty podlegają ryzyku przestarzałości, LOFO może być korzystniejsze, ponieważ pomaga w redukcji zapasów i minimalizowaniu kosztów utrzymania.
• Strategie sprzedaży: Strategie sprzedaży i polityka cenowa również wpływają na wybór odpowiedniej metody. Na przykład, jeśli preferujemy sprzedaż najnowszych produktów z wyższą marżą, HIFO może być bardziej odpowiednie. Z kolei, jeśli dążymy do szybkiego pozbycia się starszych towarów, LIFO może być preferowane.
• Uwarunkowania prawne i regulacyjne: W niektórych branżach istnieją określone przepisy prawne lub regulacje dotyczące zarządzania zapasami. Konieczne jest zrozumienie tych wymagań i uwzględnienie ich przy wyborze odpowiedniej metody.

Ostateczny wybór odpowiedniej metody zarządzania zapasami powinien być dokładnie przemyślany i zależny od specyfiki działalności, produktów i celów firmy. Analiza czynników wymienionych powyżej pomoże podjąć decyzję, która najlepiej odpowiada indywidualnym potrzebom i warunkom.